اخبار بدون واسطه ر . ك : خبر بدون واسطه اخبار برائت احاديث مورد استدلال بر حجيت اصل برائت شرعى اخبار برائت ، اخبارى از امامان معصوم عليهم السّلام است كه به آنها براى حجيت اصل برائت شرعى استدلال شده است ، مانند : حديث رفع و حديث حجب . براى مثال ، در حديث رفع ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « از امت من نه چيز برداشته شده است . . . كه يكى از آنها ، جهل مىباشد » ؛ بنابراين ، اگر مكلف به اصل تكليف شك داشته باشد و بيانى نيز از شارع براى او نيامده و يا در دسترس او قرار نگرفته باشد ، نسبت به آن تكليف جاهل شمرده شده و آن تكليف از او برداشته مىشود و براى ارتكاب يا عدم ارتكاب آن مؤاخذه نمىگردد . برخى ديگر از مصاديق اخبار برائت ، علاوه بر حديث رفع و حديث حجب ، عبارتند از : حديث اطلاق ؛ حديث حل ؛ حديث سعة ؛ حديث سفره ؛ حديث سكوت . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 5 ، ص 102 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 336 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 396 . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 146 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 386 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 446 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص 603 . عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 4 ، ص 38 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 258 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ص ( 320 - 315 ) . اخبار تثليث احاديث تقسيم‌كننده امور به سه دسته ، و مورد استدلال بر احتياط شرعى اخبار تثليث كه مقابل اخبار توقف مىباشد ، به اخبارى مىگويند كه از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و برخى امامان معصوم عليهم السّلام وارد شده و در آنها ، امور به سه دسته تقسيم شده است : حلال ، حرام و مشتبه . اخبارىها براى وجوب احتياط ، به اين اخبار استدلال نموده‌اند ، كه در ذيل ، به برخى از آنها اشاره مىشود : 1 . مقبوله « عمر بن حنظلة » : در اين خبر ، ابتدا به مسئله حكميت و فتوا در مقام پايان دادن به خصومت و سپس به مسئله حل تعارض دو حديث پرداخته شده است و امام عليه السّلام ملاك‌هاى ترجيح را ذكر نموده و مىفرمايد : « خذ بأعدلهما و أصدقهما و أورعهما ؛ به آن روايتى كه راوى آن عادل‌تر ، راستگوتر و باتقواتر است عمل نما » . آن‌گاه سؤال و جواب‌هايى مطرح مىشود تا اينكه امام عليه السّلام مىفرمايد : « خذ بما اشتهر بين اصحابك ودع الشاذ النادر ؛ به آن روايتى كه بين اصحابت مشهور است عمل كن و روايت شاذ را كنار بگذار » . و سپس حضرت چنين استدلال مىكند : « فان المجمع عليه لا ريب فيه ؛ زيرا آن روايتى كه اجماع برآن قائم شود و مشهور باشد ، شكى در آن وجود ندارد » و بعد مىفرمايد : « انما الأمور ثلاثة : امر بيّن رشده ؛ چيزى كه حق بودنش معلوم است ، مانند : نوشيدن آب ، كه ايرادى ندارد ، و امر بيّن غيّه ، چيزى كه گمراهى آن آشكار است ، مانند : نوشيدن شراب ، كه بايد از آن اجتناب شود ، و امر مشكل ؛ چيزى كه نه حق بودن آن معلوم است و نه گمراهى آن ، مانند : شرب توتون ، كه در اين مورد « يرد حكمه الى اللّه و رسوله صلّى اللّه عليه و آله . سپس حضرت عليه السّلام به كلام رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله استشهاد مىكند كه فرمود : « حلال بيّن و حرام بيّن و شبهات بين ذلك ، فمن ترك الشبهات نجى من المحرمات و من أخذ بالشبهات وقع في المحرمات و هلك من حيث لا يعلم » . « 1 » اخبارىها براى وجوب احتياط در شبهات ، به اين حديث تمسك نموده و مىگويند : اولا : از جمله « المجمع عليه مما لا ريب فيه » به دست مىآيد كه در حديث شاذ ، شك و ريب وجود دارد ، و همچنين از استشهاد حضرت به تثليث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله معلوم مىشود كه شاذ از چيزهايى است كه در آن ريب و شك وجود دارد و جزء دو گروه اول بيّن الرشد و بيّن الغيّ نيست . بنابراين ، اگر كلام نبوى بر وجوب اجتناب از امر مشتبه دلالت نداشت ، استشهاد به آن بر وجوب طرح خبر شاذ بىمناسبت و غلط بود . ثانيا : از يك سو حضرت مىفرمايد : كسى كه شبهات را ترك كند از محرمات نجات پيدا مىكند و از سوى ديگر ، در اينكه نجات از محرمات واجب است ، شكى نيست ، و از آن جايى كه « اجتناب از مشتبهات » مقدمه نجات از محرمات است ، به عنوان مقدمه واجب ، واجب مىگردد . ثالثا : حضرت فرمود : « من اخذ بالشبهات وقع في المحرمات و هلك من حيث لا يعلم » ؛ شكى نيست كه نفس را در معرض ارتكاب حرام قرار دادن و به هلاكت انداختن آن‌هم ، از نظر شرع و هم از نظر عقل حرام است ، بنابراين ؛ ارتكاب شبهات نيز از باب مقدمه حرام ، حرام است . 2 . روايت « جميل بن صالح » عن ابى عبد اللّه عليه السّلام عن آبائه قال : قال رسول ا . . . صلّى اللّه عليه و آله بعد حديث طويل » الأمور ثلاثة : امر بيّن لك رشده فاتبعه و امر بيّن لك غيّه فاجتنبه و آخر اختلف فيه فرده الى اللّه ؛ امام صادق عليه السّلام از پدرانش نقل مىكند كه آنها فرمودند : رسول خدا بعد از سخنانى طولانى ، فرمود : امورى كه انسان با آنها سروكار دارد سه گونه‌اند :

--> ( 1 ) . كلينى ، محمد بن يعقوب ، اصول كافى ، ج 1 ، ص 67 .